Når det vanskelege vert enno meir komplisert

For nokre veker sidan publiserte tidsskriftet Nature ein ny studie om korleis ein heterogen kreftsvulst utviklar seg. Resultata gir både ny innsikt og nye idear til behandling.

Utvikling av ein kreftsvulst

Illustrasjonen viser korleis ein kreftsvulst kan utvikle seg over tid. Dei ulike fargane indikerer mutasjonar som berre finnast i delar av kreftsvulsten. Illustrasjon: Kreftforeningen.

Stort sett les eg nye forskingsartiklar med stor entusiasme, anten fordi temaet engasjerer eller fordi resultata verkar lovande. Slike artiklar kan handle om nye gjennombrot frå laboratoriet, kliniske utprøvingar med forbausande resultat eller nye instrument som reduserer omfanget av operasjonar og inngrep. Felles for kreftforskarane er at dei arbeider mot same mål – kunnskap som reddar liv.

Det er likevel langt att før alle kan verte friske, og det er framleis behov for meir kunnskap om korleis ein kreftsvulst utviklar seg. Nokre gonger fortel resultata frå ny forsking at kreftbehandling er meir komplisert enn vi trudde.

Persontilpassing
Satsinga på kreftforsking både i Noreg og internasjonalt har dei siste åra fokusert mykje på persontilpassa medisin. Dette kjem frå kunnskap om at den same krefttypen ikkje er lik frå person til person.

Hjå to pasientar med brystkreft kan svulstane sjå like ut på utsida, men vere svært ulike på innsida. Dette er på grunn av ulike genetiske endringar – mutasjonar i kreftcellene. Det gjer at dei to pasientane bør få ulik behandling, målretta mot akkurat deira kreftsjukdom.

Men når forskarane fortel at også cellene inne i ein kreftsvulst er ulike, og kanskje responderer ulikt på behandlinga, vert denne oppgåva med eitt mykje vanskelegare.

Forskjellige kreftceller i same svulst
Ein kreftsvulst startar frå ei enkelt celle med ein enkelt mutasjon. Mutasjonen kan gjere at denne cella veks fortare og mindre kontrollert enn naboen, og resultatet vert ein liten og som oftast ufarleg klump. Over tid vil avkomma til den fyrste cella få fleire nye mutasjonar, og svulsten veks og kan verte meir aggressiv.

Over tid utviklar ulike grupper av celler seg forskjellig frå kvarandre, og svulsten utviklar seg som ein klump av ulike celler. Kreftcellene i ein svulst har til felles at dei veks ukontrollert, men dei detaljerte genetiske endringane i kvar av kreftcellene er ulike.

Heterogene kreftsvulstar
I fleire år har forskarane visst nettopp dette, at om dei ser nærare etter i ein kreftsvulst, kan dei sjå at cellene har ulike mutasjonar. Dette vert kalla heterogenitet.

Nokre av cellene har mutasjonar som fortel legen at ein viss behandling vil fungere. Dei andre cellene, derimot, vil kanskje ikkje verte påverka av cellegifta. Kanskje kan dei overleve fyrste runde med behandling, og gi opphav til nye svulstar nokre år seinare? Dette er ei stor utfordring for moderne kreftbehandling.

Teoretiske kreftsvulstar
Laboratorieforsøk med kreftceller eller mus er viktige, men det er ikkje den einaste måten å finne ny kunnskap om kreftutvikling på. I den nye studien har ei forskingsgruppe frå Boston i staden nytta matematisk modellering av virtuelle svulstar.

Ved å modellere korleis ein svulst utviklar seg på PC-skjermen, kunne forskarane sjå korleis celleklumpen vart som ein ball med ulike fargar. Over tid samla cellene mutasjonar som gav dei nye fordelar, og hjalp dei i konkurransen om å vekse fortast.

Resultata frå desse simuleringane viste også at når kreftcellene kunne bevege seg fritt vaks klumpen enno fortare. At kreftcellene flyttar seg ut frå svulsten, kalla cellevandring, er ofte knytt til dårleg prognose for pasienten.

Forskingsteamet frå Boston føreslår at å blokkere cellevandring på eit tidleg tidspunkt kan vere ein relevant strategi for å avgrense korleis svulsten utviklar seg.

Meir informasjon gir nye muligheiter
Detaljert kunnskap om menneskekroppen er viktig, særleg når utfordringane med å forstå og behandle sjukdom vert stadig meir kompliserte.

Personleg tilpassa medisin kjem til å vere ein viktig del av målretta behandling også i framtida. Når metodane for å kartlegge mutasjonar i einskilde celler frå ulike delar av svulsten vert enno betre, kan behandlinga rettast mot fleire av desse endringane. Kunnskap om variasjonen i ein kreftsvulst er også viktig for å oppdage og teste nye legemiddel.

 

Referanse:
Waclaw, et al. A spatial model predicts that dispersal and cell turnover limit intratumour heterogeneity. Nature, 2015, http://www.nature.com/nature/journal/vaop/ncurrent/full/nature14971.html